حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )

47

تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )

رسم و عادت ايشان در أسماء عجميّه بذين جارى بوده است ، جنانچه أنار « 1 » در اصل أناربار بوده است ، بعد از آن اختصار كردند در او ، و كفتند أنار . و أنار اسم وادىء « 2 » قم بوده ، و بار اسم كنار واذى ، و ره‌كذر آن . و اين رستاق را أناربار نام كردند ، از برآىء آنك بر كنار وادى واقع شده . و همچنين : در اسم كرج « 3 » اختصار كردند ، زيرا كه در اصل بوهين كره بوده است ، و همچنين در أيّام فرس آن را بوهين كره خوانده‌اند ، يعنى خرمنكاه كرج . و همچنين : در اسم داراب « 4 » اختصار كرده‌اند ، زيرا كه در اصل وضع درابجرد « 5 » بوده

--> ( 1 ) . مقصود رودخانه أناربار است كه يكى از نامهاى كهن رودخانه كنونى قم است . ( 2 ) . دشت . ( 3 ) . كرج نام شهرى بوده است در نزديكى اراك كنونى ، و اكنون يكى از بخشهاى كوچك حومه غرب شهر اراك در مسير جاده اراك - همدان قرار دارد ، و به كرهرود شهرت دارد ، منطقه كرج در قرن دوم محل زيستگاه تيره‌اى از عربهاى مهاجر خزاعى به نام ( بنى عجل ) بود ، اين خاندان به نام در اوائل سده 2 هجرى به سرزمين جبال كوچيدند و در ميانه همدان و اصفهان و ساوه صاحب اقطاع شدند ، و ناحيه كرج را آبادان كردند و سرانجام امارت بلاد جبال را از طرف خلفاى بنى العباس بدست آورند . بنى عجل از دشمنان امويان به شمار مىرفتند و در جنگ بر عليه آنان به حمايت از ابو مسلم خراسانى برخاسته ، و پس از پيروزى عباسيان از موقعيت مهمى برخوردار شدند ، و نواحى جبل به تيول آنان درآمد . يكى از مشهورترين خاندان عجلى أبو دلف قاسم بن عيسى عجلى كرجى ( متوفاى 226 ه ) است ، كه از شيعيان بود ، و اعتبار و نفوذ فراوانى در دوره ميانى عباسيان داشت ، وى سازنده مسجد جامع أبو دلف در شمال شهر سامرا است كه هم‌اكنون پابرجاست ، و داراى گلدسته پلكانى مشهورى است . ( 4 ) . در اصل در آب ضبط شده كه خطا است ، و در تمامى نسخه‌ها ضبط صحيح آن كه داراب است آمده . ( 5 ) . آباديها و شهرهايى كه در آنها پسوند جرد يا گرد ( به فتح جيم و گاف ) به كار رفته است ، در ايران فراوان است ، همچون داراب‌گرد - دستگرد - آلوسجرد - ولاشگرد - بوزنجرد - جرجين